कबीर म्हणे...मराठीत!

कबीर म्हणे...मराठीत!


कबिराचा पहिला परिचय कधी झाला, असा विचार करू लागलो की बालपण कधी तरी ऐकलेलं एक गाणं आठवतं-
"कबिराचे विणतो शेले कौसल्येचा राम बाई'
त्यानंतर हिंदी पाठ्यपुस्तकात कबिराच्या काही रचना वाचावयास मिळाल्या होत्या. कॉलेजात असताना मंगेश पाडगावकरांनी केलेला कबिरांच्या दोह्यांचा समवृत्त अनुवाद वाचला होता. मराठीतरल्या कितीतरी रचनांचा- विशेषत: संत परंपरेतल्या कितीतरी अभंगांचा कबिरांंच्या रचनांशी असलेला अन्वय प्रकर्षानं लक्षात आला होता. गदिमांचं "माती सांगे कुंभाराला' हे गाणं कबिराच्या दोह्याचं मराठी रूपांतर आहे, हेही तेव्हाच लक्षात आलं होतं. प्रेमात पडलो असता प्रेयसीच्या गावी पहिली चक्कर टाकली तेव्हा तिच्या स्थानकात कबिराचा पुढचा दोहा वाचावयास मिळाला-
पोथी पढि पढि जग मुवा, पंडित भया न कोय
ढाई आखर प्रेम का, पढे सो पंडित होय।
त्या दिवशी त्या ढाई अक्षराचं महत्त्व मला पक्क कळलं. तेव्हा "सूफी' म्हणजे काय याचा पत्ता नव्हता. पण आपल्या समर्थनार्थ चक्क संत कबीर फलाटावर उतरला याचा केवढा आनंद झाला होता तेव्हा!
त्यानंतर मी कुठे कबिराचे दोहे मिळाले तर आस्थेने वाचत होतो. अनेकदा ते उलगडत नसत. मग मी अवघड म्हणून कबिराला टिळा लावला.
पण एक दिवस-
हिंदी कविताकोष नावाच्या वेबसाईटवर कबिरांचे काही दोहे दिसले - तेही चक्क देवनागरीत लिहिलेले! मी ते प्रिंटआऊट काढून घेतले.
पहिलाच दोहा होता-
चाह मिटी, चिंता मिटी मनवा बेपरवाह
जिसको कुछ नहीं चाहिए वह शहेनशाह
मला तो भलताच आवडला. पुढे आणखी एक दोहा होता-
सात समिंदर की मसी करो लेखनी सब बनराई
धरती सब कागज करो, हरिगुण मावत नाही
व्वा! तोंडून उत्स्फूर्त प्रतिक्रिया निघाली. खलील मोमीन यांच्या कवितेच्या ओळी आठवल्या-
जो गंध फुलातुन झरतो, वाऱ्याच्या उरी उतरतो
होऊन लेखणी वारा तो भवतालावर लिहितो
एकदम वाटून गेलं- कबिराचे दोहे आपण मराठीत भाषांतरित करावे का? प्रयत्न तर करू म्हणून मी सुरुवात केली आणि दोन दोहे पक्के उतरले मराठीत. निदान त्यांनी "जम गया यार!' अशी प्रतिक्रिया तरी दिली आनंदाने!
त्यानंतर मी गाडीच्या तासभराच्या प्रवासात आणखी पाचसहा दोहे अनुवादित केले. एक वेगळीच मजा येऊ लागली. एक तर कबीर कळू लागल्याचा आनंद, त्यात त्याला मराठीत समजून देता येऊ लागल्याचा- समजून घेता येऊ लागल्याचा आनंद याने मी अगदी फुलून गेलो.
पहिल्या दोह्याचं भाषांतर केलं-
"ज्याची आशा नुरली ज्याला चिंता उरली नाही
बादशहा तो जगातील या, ज्याला हवे न काही!'
दुसऱ्याचंही भाषांतर जमून आलं-
सप्तसागराची कर शाई, लेखणी कर वनराई
धरतीचा जरी कागद करशी, हरिगुण मावत नाही!
आणि मग मजाच मजा यायला लागली. पुढचे काही दिवस जेव्हा जेव्हा वेळ मिळाल्यानंतर तेव्हा तेव्हा मी कबिराला घेऊन त्याच्याशी बोलत राहिलो. चल आपण हे मराठीत लिहूया म्हणालो. कबिरानेही होकार दिला.
म्हणता म्हणता दोहे मराठी वेशभूषा घेऊन प्रकटले. "साधू गॉंठ न बांधे'चं मराठी केल्यावर तर मी आनंदानं उडीच मारली.
दोहा होता-
साधू गॉंठ न बांधे, उदर समाता लेय
आँगे पीछे हरी खडे, जब मागे तब देय
भाषांतर झालं-
साधू गाठिशी नच बांधि, पोटी चिमटा घेई
ईश पुढे अन् ईशच मागे, तो मागे हा देई
कबिराने जब मागे तब देय म्हटलं आहे इथं हा दोहा मराठीत होताना "तो मागे हा देई' झाला. साधू आणखीनचं मोठा दिसू लागला.
साधूवरचाच आणखी एक दोहा आहे-
साधु ऐसा चाहिए जैसा सूप सुभाय
सार-सार को गहि रहे, थोथा देई उडाय।।
तो मराठीत जमून आला-
साधू सुपासमान असावा फोले उडवून देई
विवेकवाऱ्याच्या मदतीने निके तेवढी ठेवी।।
कबिराची ही मैत्री मला निव्वळ स्वर्गीय आनंद देणारी ठरली आहे. कुणा समीक्षाला ही मैत्री नव्हेच असंही वाटू लागेल. कुणी म्हणेल - तुम्ही म्हणता तेवढं काही जमलं नाही अजून तुमचं, कुणी म्हणेल कोसो मैल दूर आहे कबीर अजून!
पण तरीही मला त्याची चिंता नाही. मला कबिरानंच सांगून ठेवलं आहे-
धीर धरी रे मना धिराने सर्व साधती सोयी।।
- वैभव चाळके

नोटांची भीती

छोटी gost

कबीर

या, आपले माझ्या या ब्लॉगवर स्वागत आहे. आपण या ब्लॉगवर माझ्या कविता वाचू शकाल. मी मूळचा कोकणातला! आज कामानिमित्त मुंबईत राहत आहे. तरीही गावची ओढ आहेच. तिथल्या मातीवरच माझा पिंड पोसला आहे. म्हणूनच या कवितांतून तुम्हाला त्या मातीचा गंध येईल.
(या कवितांचे सर्व हक्क राखून ठेवले आहेत.)

आता पाऊस येईल!

आता पाऊस येईल आता पाऊस येईल!

त्याचा सांगावा घेऊन आले गार गार वारे
त्याच्या स्पर्शाच्या स्मृतीने अंग शहारले सारे

धरणीच्या उरातले स्वप्न साकार होईल!

हुहूतूच्या खेळासाठी मेघमुले जमतील
वीज त्यांना नभांगणी हद्द आखून देईल

क्षणोक्षणी बघ त्यांचा खेळ रंगत जाईल!

आभाळाच्या उरातला सल जाईल झडून
मिलनाच्या आनंदाने तोही घेईह रडून

त्याच्या डोळ्यातले पाणी घळाघळा ओघळेल!

सूर्यबाप रागावला तिचे धपापते ऊर
मेघ देतील आडोसा नदीओढ्यांनाही पूर

तिच्या मुखावर आता हिर्वे हसू उमलेल!

- सुवर्णसुत

कोकण देशात


माझ्या कोकण देशात
उषाकाल गातो गाणी
सूर्य नभी उगवतो
करी सोन्याची पेरणी!
जागोजागी उड्या घाली
बाळकृष्ण माझा झरा
येई सरी मागे सर
हिरवीगार करी धरा!
झाडे पिटतात टाळ्या
वारा वाजवितो पावा
त्याच्या मंजूळ वाणीने
भूल पडतसे जीवा!
काय सांगू कोकणची
लीला आगळीवेगळी
नांदतात एकोप्याने
सारी पाने-फुले-वेळी!
अशा कोकणदेशाची
आठवण दाते उरी
जाते सह्याद्रीच्यावर
मन मारते भरारी!!
- सुवर्णसुत

मेघा मिरव मिरव!

निळ्या आकाशात काळ्या

मेघा मिरव मिरव

फुले धरीत्रीच्या

ओठी गाण हिरव हिरव!

गंध मातीला सुटला

रान गंधाळून गेल

मोर नाचतो डोंगरी

त्याच स्वप्न साकारलं

हळुवार पिसांवर

हात फिरव फिरव!

झरा ओढ्याच्या मिठीत

ओढा नदीला बिलगे

खवळल्या समुद्राशी

नदी सलगीने वागे

सागराच्या पोटी सारं

पाणी जिरव जिरव!

कधी शिंपडी शिरवे

झुलायला लाटांवर

कधी रांगोळी गोन्दाया

वाळूमध्ये काठावर

स्वतीसर शिंपल्याच्या

मुखी भरव भरव!

- सुवर्णसुत

hi, hello! how are you? see you again.